Eski Nogay halk şairlerinin -bunlara yırcı da denmektedir- isimleri yır ve destanları ile birlikte günümüze kadar gelmiştir. Bu yırcılardan bazıları Kazak Türk Edebiyatı kaynaklarında da yer almaktadır. (Asan Kaygı, Kaztuvgan cırav, Dospambet cırav, Şalkiyiz cırav). Aynı yırcılar Karakalpak ve Başkurtlar arasında da meşhurdur.

Şal-Kiyiz Tilenşi oğlu Nogay Türklerinin önemli yırcılarından biridir. 16. yy. başına kadar Kuzey Kafkasya'da yaşamış olan Şal-Kiyiz, Nogay hanlığının 15. yy.'daki hanlarından Temir'in barışsever dış politikasını desteklemişse de zenginlerin, mirzaların ve hanın halka eziyet etmesine karşı çıkmıştır. Onun tolgav şeklinde birçok yırı bulunmaktadır. Akıllı ve tecrübeli bir yırcı olan Şal Kiyiz, yırlarında insanları doğruluğa, merhamete, adalete, samimiyete çağırmakta; aşağı ve kötü vasıfları ise kınamaktadır. Temir ile araları bozulunca İdil boyundan kovulan şair, Nogayların yaşadığı yerleri gezmiştir. Bir yırında Temir ile kendisi arasındaki eşitsizliği şöyle anlatmaktadır:

Ey biy Temir, biy Temir, Ey bey Temir, bey Temir,

Sen yibeksiñ-men yün men, Sen ipeksin, ben yünüm,

Sen altınsıñ-men pul man, Sen altınsın, ben pulum,

Sen soltansıñ-men kul man! Sen sultansın, ben kulum!

15. yy. sonu ile 16. yy'da yaşamış olan Asan Kaygılı her zaman halk için, barış ve adaletin hüküm sürdüğü bir hayat için mücadele vermiştir. "Kaygılı" lâkabı ona halk tarafından verilmiştir. Bu, sadece "kaygılı olmak" anlamında değil, "sakin yaradılışlı", aynı zamanda da "gezgin" anlamında kullanılmıştır. Çünkü Asan Kaygılı Nogayların yaşadığı pek çok yeri gezmiştir. Halk arasında Asan Abıs (hafız) olarak da tanınan Asan Kaygılı, mutasavvıf bir şairdir. İç savaşların yıllarca devam ettiği, kardeşin kardeşi kırdığı, mirzaların ülkeyi parçaladığı bu dönemde Asan Kaygılı kendi milliyetini savunmuştur.

Törde oltırgan töreşi Törde oturan töreci

Aş kädirin bilerme? Açlığın zorluğunu bilir mi?

Takta oltırgan padişa Tahta oturan padişah

Baş kädirin bilerme? Başın kıymetini bilir mi?

Kaygısı yok kutlılar Üzüntüsü olmayan mutlu (kişiler)

Yas kädirin bilerme? Gençliğin kıymetini bilir mi?

Yalgızlıktı körmegen Yalnızlığı görmeyen

Dost kädirin bilerme? Dost kıymetini bilir mi?

16. yy. şairlerinden biri de Dosmambet Azavlı'dır. O da şiirlerinde savaşsız ve kavgasız bir hayat taraftarı olmuştur.

Kazı-Tuvgan Süyiniş oğlu, 17. yy.'da yaşamış Astrahan Nogaylarından bir şairdir. Astrahan Nogayları ile diğer Kuzey Kafkas halkları ve Rus halkı arasında dostluk bağları kurmaya çalışan Kazı-Tuvgan, baskıncıların Yem, Yayık ve Edil boylarını basmaları üzerine şunları söyler:

Yayıktı aldı, Yemdi aldı, Yayık'ı aldı, Yem'i aldı,

Edildi aldı, Tendi aldı, Edil'i aldı, Ten'i aldı,

Endi almagan ne kaldı? Artık almadığı ne kaldı?

Agalardıñ kolınnan Amcaların elinden

Talpıy turgan kustı aldı, Özgürlüğe koşan kuşu aldı

Endi almagan ne kaldı? Artık almadığı ne kaldı

18. yy.'da yaşamış olan Sarkınbay Krımlı, Kırım'daki diğer Nogaylar ile ilişkileri kuvvetlendirmeye çalışmıştır. Nogay mirzaları halkı Türk ülkesine göçe zorladıkları zaman buna karşı çıkıp, onları diğer halklar ile dostluk kurmaya çağırmıştır.

17. yy. sonlarında ve 18. yy. başlarında yaşamış olan Elburgan Nayman oğlu, annesi Abaza olan bir Nogay şairidir. O zamanlar Kuban Nogayları ile Besleney, Abezek, Midabey, Kabartı, Karaçay ve Abaza halklarının birbirlerinden kız alıp verdiklerini, tarihler yazmaktadır. Abhazya, Kuban ve Astrahan'da yaşamış olan Elburgan şiirlerinde Nogay halkı ile gururlandığını, Nogaycayı sevdiğini, halkın zulüm görmesine ise üzüldüğünü belirtmektedir.

19. yy. şairlerinden Sıdıkbay Alhaydar (1811-1876), "Yas Gözel" ve daha birçok şiirle "Gül Ferdevs" destanının yazarıdır. Eserlerini kitap dilinde yazmış, bunlar el yazması olarak elden ele geçip okunmuştur. Anlaşılması zor olan bu eserler halk tarafından pek bilinmemektedir. Ancak halkın anlayabileceği bir dille yazdığı şiirleri de bulunmaktadır.

19. yy.'da yaşamış olan Fahruddin Abuşahman oğlu (1808-1883) birçok yırcının hocası, aynı zamanda âlim Nogay şairlerinden biridir. "Egiz" ve "Gül-Envar" adlı iki aşk destanının yazarıdır. O da eserlerinde ağır bir dil kullanmıştır. Arslan Şaban oğlu ile birlikte yazdıkları "Karaydar Man Kızıl Gül" destanında Karaydar'ın sözlerini Aslan Şaban oğlu, Kızıl Gül'ün ise Fahruddin Abuşahman oğlu yazmıştır.

Arslan Şaban oğlu da (1858-1912) birçok şiir, destan ve yır yazmış tanınmış bir şairdir. Eserlerinde zenginlerin yaptığı zulüm ile sevgi ve aşk temasını işler. Bir şiirinde kendisini şu şekilde anlatmaktadır:

Ayt deseñiz, aytayım, Söyle derseniz, söyleyim,

Asılım bolır Nayman. Aslımdır Nayman.

Adilliktiñ yolınnan Adaletin yolundan

Alp sirelse-tayman- Alp donsa kaymam.

19. yy.'da yaşayan başka bir şair de Kara Nogaylı Oraz Aytmambet oğlu'dur. Onun, ekincilerin her yıl en büyük düşmanı olan çekirge için yazdığı yır çok ünlüdür.

Halk arasında iyi tanınan yırcılardan biri de Abdul-Halık Abdul-Raşit oğlu'dur. (1858-1913). Birçok eserinde Nogay çölünde yaşayan halkın hayatını, zenginlerin açgözlülüğünü anlatmıştır. "Böri" yırı onun en tanınmış eseridir. Bu yırda, hayvancılıkla geçinen fakir halk için hem kurdun, hem de kurt kadar tehlikeli olan zenginlerin büyük birer düşman olduğu belirtilmektedir.

Baymırza Manap oğlu (1888-1918), genç bir yaşta ölmesine rağmen Nogay'ın en ünlü yırcılarından biridir. Hayatı boyunca adaletten yana olan şair, halkı okumaya ve öğrenmeye çağırmıştır.

Aci-Molla Nogman oğlu (1887-1930) Kara Nogay'ın en şöhretli şairlerinden biridir. Ekim ihtilâline kadar eserlerinde halkın çektiği sıkıntıları anlatan şair, ihtilâl sonrası yeni düzeni öven şiirler yazmıştır